نقش نویسندگان
در نشریه، نویسندگان مسئولیت کل فرآیند پژوهش، از ایده تا انتشار را بر عهده دارند و باید متعهد شوند که اثر آنها اصیل، اخلاقمحور و با گزارشدهی دقیق همراه است.
- سلامت علمی و پاسخگویی
- مشارکت اساسی: تمامی افرادی که نام آنها به عنوان نویسنده درج میشود، باید مشارکت قابلتوجهی در ایده یا طراحی پژوهش، گردآوری، تحلیل یا تفسیر دادهها، یا خلق نرمافزار جدید بهکاررفته در تحقیق داشته باشند. همچنین، بازبینی نقادانه محتوای فکری و تأیید نسخه نهایی برای انتشار الزامی است.
- پاسخگویی: تمامی نویسندگان توافق میکنند که در قبال تمام جنبههای کار پاسخگو باشند تا اطمینان حاصل شود که هرگونه پرسش درباره دقت یا سلامت هر بخش از پژوهش، بهدرستی بررسی و حلوفصل میگردد.
- اظهارنامه اصالت و ارسال: نویسندگان باید اطمینان حاصل کنند که کار آنها کاملاً اصیل است و قبلاً منتشر نشده است (بهجز در قالبهای مجاز مانند پیشچاپ یا پایاننامه). ارسال مقاله به منزله اعلام این است که کار در جای دیگری تحت بررسی نیست.
- استناددهی و سرقت علمی: استفاده از کلمات یا آثار دیگران باید با استناد یا نقلقول دقیق همراه باشد. سرقت علمی، شامل کپیبرداری از بخشهای عمده مقاله دیگران بدون ذکر منبع، رفتاری غیراخلاقی و غیرقابل قبول است.
- پژوهش اخلاقی: در صورت حضور شرکتکنندگان انسانی، نویسنده باید اخذ رضایت آگاهانه را تأیید و جزئیات آن را شرح دهد. در پژوهشهای حیوانی، رعایت اصول 3R (جایگزینی، کاهش، اصلاح) الزامی است.
- شفافیت و افشا
- تضاد منافع: نویسندگان باید هرگونه رابطه مالی یا شخصی (مانند استخدام، گرنت یا مالکیت سهام) را که در سه سال اخیر میتوانسته بر کار آنها سوگیری ایجاد کند، افشا کنند.
- منابع مالی: تمامی منابع تأمین مالی پژوهش باید با جزئیات ذکر شوند. در صورت عدم دریافت حمایت مالی، این موضوع نیز باید تصریح گردد.
- اصول CRediT: از نویسندگان خواسته میشود نقش هر عضو را با استفاده از نقشهای استاندارد (مانند ایدهپردازی، روششناسی، نگارش پیشنویس و غیره) مشخص کنند.
- استفاده از هوش مصنوعی مولد: استفاده از هوش مصنوعی مولد در آمادهسازی مقاله باید در بیانیهای در انتهای متن افشا شود.
- ابزارهای هوش مصنوعی نمیتوانند به عنوان نویسنده یا نویسنده همکار معرفی شوند.
- تولید محتوای جدید توسط هوش مصنوعی مجاز نیست، اما ویرایش ادبی برای بهبود دستور زبان و نگارشِ متنِ موجودِ نویسنده مجاز است.
نقش داوران
داوران نقشی کلیدی در اعتبارسنجی آثار علمی و ارتقای کیفیت پژوهشهای منتشر شده از طریق ارزیابی تخصصی و مستقل ایفا میکنند.
- بیطرفی و رفتار اخلاقی
- ارزیابی مستقل: فرآیند داوری تخصصی عموماً شامل ارزیابی توسط حداقل دو داور خارجی و مستقل است. داوران توسط سردبیر بر اساس تخصص متناسب در حوزه مربوطه انتخاب میشوند.
- عینیت: داوریها باید بهصورت عینی انجام شوند؛ نقد شخصی نویسنده نامناسب و غیرحرفهای است. داوران باید نظرات خود را بهوضوح و با استدلالهای پشتیبان بیان کنند.
- محرمانگی: داوران باید با مقاله ارسالی به عنوان یک سند محرمانه رفتار کنند. آنها نباید گزارش داوری یا اطلاعات مربوط به مقاله را با کسی به اشتراک بگذارند، همچنین حق استفاده از مطالب منتشر نشده یا اطلاعات ممتاز بهدستآمده در طول فرآیند داوری را برای منافع شخصی ندارند.
- تضاد منافع: داوران باید پیش از موافقت با داوری، هرگونه تضاد منافع احتمالی (مانند همکاری با نویسندگان در سه سال اخیر یا وابستگی سازمانی مشترک) را به سردبیر اعلام کنند. در صورت وجود تضاد، باید در مورد لزوم انصراف از داوری با سردبیر مشورت نمایند.
- اخلاق استناددهی: داوران نباید استناد به آثار خود یا همکارانشان را پیشنهاد دهند، مگر اینکه دلایل علمی واقعی وجود داشته باشد. باید از پیشنهادهایی که صرفاً با هدف افزایش تعداد استنادها انجام میشود، پرهیز کرد.
- استفاده از هوش مصنوعی مولد در داوری: داوران از بارگذاری مقالههای ارسالی یا هر بخشی از آنها در ابزارهای هوش مصنوعی مولد برای ارزیابی یا سنجش منع شدهاند. این ممنوعیت جهت محافظت از محرمانگی و حقوق مالکیت نویسندگان است. داوران تنها مجازند از هوش مصنوعی برای ویرایش ادبی گزارش داوری خود (جهت بهبود زبان و خوانایی) استفاده کنند، مشروط بر اینکه این موضوع را بهطور شفاف به تیم تحریریه اعلام نمایند.
- معیارهای داوری
از داوران خواسته میشود مقاله را بر اساس چندین فاکتور ارزیابی کنند، از جمله:
- آیا مقاله از نظر فنی شایسته است و استدلالها، حقایق و منطق آن استوار است؟
- میزان نوآوری و اهمیت مقاله برای جامعه ارزیابی پژوهش یا حوزه مربوطه چقدر است؟
- اعتبار روششناسی و کیفیت ارائه دادهها چگونه است؟
- آیا ادعاها و نتیجهگیریها منطقی بوده و توسط نتایج ارائه شده پشتیبانی میشوند؟
- آیا مسائل اخلاقی در مقاله وجود دارد که باید به اطلاع سردبیر رسانده شود؟
نقش سردبیر و هیئت تحریریه
سردبیر مرجع نهایی در فرآیند انتشار است که از اصول اخلاقی «کُپ» (https://publicationethics.org) و سیاستهای هیئت تحریریه پیروی میکند.
- تصمیمگیری و سلامت علمی
- تصمیم انتشار: سردبیر بهطور مستقل مسئول تصمیمگیری درباره پذیرش یا رد مقالههای ارسالی است. این تصمیم بر اساس اعتبار علمی اثر و اهمیت آن برای خوانندگان اتخاذ میشود. سردبیر در چارچوب سیاستهای تحریریه و الزامات قانونی مربوط به افترا، حقمؤلف و سرقت علمی عمل میکند.
- مدیریت داوری تخصصی: سردبیران موظفاند فرآیند داوری را بهصورت عادلانه، بیطرفانه و در زمان مناسب مدیریت کنند. این امر شامل دریافت گزارش از حداقل دو داور مستقل با تخصص مرتبط و بررسی دقیق اظهارنامههای تضاد منافع داوران است.
- اختیار نهایی: سردبیر بر فرآیند داوری تمامی مقالهها ارسالی (از جمله ویژهنامهها) نظارت دارد و مسئول نهایی پذیرش یا رد مقالهها است.
- مدیریت تضاد منافع: سردبیر نباید در فرآیند تصمیمگیری مقالههایی که خود نوشته است، یا مقالههایی که توسط اعضای خانواده و همکاران نزدیکش نگارش شده، و یا مقالههایی که با منافع تجاری او در ارتباط است، دخالت کند. مدیریت اینگونه مقالهها باید بهصورت کاملاً مستقل توسط دبیر دیگری انجام شود.
- صیانت از اخلاق علمی: سردبیر با بررسی و ارزیابی موارد گزارششده یا مشکوک به سوءرفتار (در سطوح پژوهش، انتشار، داوری و تحریریه)، از سلامت سوابق علمی منتشر شده محافظت میکند. استفاده از سامانههای همانندجو (مانند ایرانداک) در این راستا الزامی است.
- اصلاحیهها و بازپسگیریها: در صورت ارائه شواهد متقن مبنی بر وقوع خطا یا سوءرفتار، سردبیر با همکاری ناشر نسبت به انتشار سریع اصلاحیه، بازپسگیری، یا بیانیه ابراز تردید اقدام میکند.
- استفاده از هوش مصنوعی مولد: سردبیران از بارگذاری تمام یا بخشی از مقالههای ارسالی در ابزارهای هوش مصنوعی مولد منع شدهاند. همچنین سردبیران نباید از ابزارهای هوش مصنوعی برای کمک به فرآیند ارزیابی یا تصمیمگیری درباره مقالهها استفاده کنند.
هیئت تحریریه بهطور معمول از سردبیر در موارد زیر پشتیبانی میکند:
- تأیید نهایی: مقالههای ارسالی پس از طی مراحل داوری و تنها با تأیید نهایی هیئت تحریریه منتشر خواهند شد.
- راهبری: سردبیر در تصمیم خود از سیاستهای کلی تعیینشده توسط هیئت تحریریه پیروی میکند.
- نظارت بر ویژهنامهها: در مورد ویژهنامهها یا مجموعههای موضوعی، «دبیر مهمان» ممکن است پیشنهادی را به سردبیر ارائه دهد، اما سردبیر (با نظارت ضمنی هیئت تحریریه) برای حفظ استانداردهای بالا، مسئول نهایی تصمیمگیری است.
- اعتبار نشریه: هیئت تحریریه همواره از سردبیر در جهت حفظ سلامت و اعتبار سوابق علمی نشریه حمایت میکند.
