اصول نویسندگی

نویسندگی در یک مقاله علمی، مسئولیت‌های حقوقی و اخلاقی سنگینی را در قبال اصالت و سلامت سوابق آکادمیک به همراه دارد. نشریه برای تعریف جایگاه نویسنده، از دستورالعمل‌های شناخته‌شده بین‌المللی (مانند کمیته بین‌المللی ویراستاران نشریات پزشکی، ICMJE [https://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/defining-the-role-of-authors-and-contributors.html]) پیروی می‌کند که بر نقش مشارکت‌کنندگان تأکید دارد.

معیارهای نویسندگی

تمامی افرادی که نام آن‌ها به عنوان نویسنده ذکر می‌شود، باید دارای چهار معیار باشند که نشان‌دهنده مشارکت فکری آن‌ها در پژوهش است. ۱. مشارکت اساسی: فرد باید در ایده‌پردازی یا طراحی مطالعه، یا گردآوری، تحلیل یا تفسیر داده‌ها نقش کلیدی داشته باشد. این مورد می‌تواند شامل تولید نرم‌افزارهای جدید به‌کار رفته در پژوهش نیز باشد. ۲. نگارش و بازبینی: فرد باید در نگارش پیش‌نویس مقاله یا بازبینی نقادانه آن از منظر محتوای فکری مشارکت کرده باشد. ۳. تأیید نهایی: تمامی نویسندگان باید نسخه نهایی مقاله ارسالی برای انتشار را مطالعه و تأیید کرده باشند. ۴. مسئولیت‌پذیری: تمامی نویسندگان باید موافقت کنند که در قبال تمامی جنبه‌های کار پاسخگو باشند و اطمینان حاصل کنند که پرسش‌های مربوط به دقت یا سلامت هر بخش از کار، به‌درستی بررسی و حل‌وفصل می‌شود.

موارد استثنا از نویسندگی

افرادی که در انجام پژوهش حمایت‌هایی ارائه داده‌اند اما هر چهار معیار فوق را به‌طور هم‌زمان ندارند، نباید به عنوان نویسنده معرفی شوند؛ نام این افراد تنها باید در بخش «سپاسگزاری» ذکر شود. نمونه‌هایی از مشارکت‌های غیرنویسندگی عبارتند از: ویرایش زبانی، فراهم کردن منابع مالی یا تجهیزاتی، یا دستیاری عمومی. همچنین، حذف نام افرادی که مشارکت اساسی داشته‌اند (سایه‌نویسی) ممنوع است.

نویسندگی و هوش مصنوعی

مطابق با موضع «کُپ»، مدل‌های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد نمی‌توانند در جایگاه نویسنده قرار گیرند؛ زیرا این ابزارها قادر به ایده‌پردازی پژوهش بدون هدایت انسان نیستند و نمی‌توانند مسئولیت اصالت، اعتبار یا سلامت کار را بر عهده بگیرند.

نقش نویسنده مسئول

دست‌کم یک نفر از نویسندگان به عنوان «نویسنده مسئول» تعیین می‌شود که نماینده اصلی گروه نویسندگان است. وی وظیفه مدیریت تمامی مکاتبات با نشریه در طول فرآیند داوری و انتشار و همچنین پاسخگویی به پرسش‌های پس از انتشار را بر عهده دارد. مسئولیت‌های کلیدی نویسندة مسئول عبارتند از:

  • تأیید و ترتیب نام‌ها: اطمینان از اینکه تمامی نویسندگان نسخه نهایی را تأیید کرده‌اند و ترتیب نام‌ها پیش از ارسال دقیق است.
  • مستندات ارسال: ارائه تمامی فرم‌های لازم، از جمله فرم امضا شده نویسندگان (توسط همه اعضا) و فرم تعارض منافع.
  • شفافیت: اطمینان از درج تمامی اظهارنامه‌ها، بیانیه‌های دسترسی به داده‌ها و شفافیت در مورد مطالب بازاستفاده شده در متن مقاله.
  • پاسخگویی: اقدام به نمایندگی از سایر نویسندگان برای پاسخ به پرسش‌های مربوط به دقت و سلامت اثر. اطلاعات تماس نویسنده مسئول (به‌ویژه رایانامه) باید همیشه به‌روز باشد.

نقش مشارکت‌کنندگان

به منظور ارتقای شفافیت، از نویسندگان تقاضا می‌شود نقش هر یک از اعضا را با استفاده از روش «کردیت» (CRediT یا رده‌بندی نقش‌های مشارکت‌کننده [https://credit.niso.org]) مشخص کنند. این استاندارد روشی یکپارچه برای توصیف تلاش‌های متنوعی که منجر به تولید یک اثر علمی می‌شود، فراهم می‌آورد. نقش‌های «کردیت» عبارتند از:

  • ایده‌پردازی (Conceptualization): ارائه ایده‌ها و تدوین اهداف کلی.
  • روش‌شناسی (Methodology): توسعه طرح پژوهش یا مدل‌ها.
  • سرپرستی داده‌ها (Data Curation): فعالیت‌های مدیریتی جهت نگهداری و حاشیه‌نویسی داده‌های پژوهش.
  • تحلیل رسمی (Formal Analysis): به‌کارگیری تکنیک‌های آماری یا محاسباتی.
  • تحقیق و بررسی (Investigation): انجام آزمایش‌ها یا گردآوری داده‌ها.
  • نگارش – پیش‌نویس اصلی (Writing – Original Draft): تهیه پیش‌نویس اولیه.
  • نگارش – بازبینی و ویرایش (Writing – Review & Editing): بازبینی نقادانه یا اصلاح پیش‌نویس‌ها.
  • نظارت (Supervision): نظارت و رهبری فعالیت‌های پژوهشی.
  • تأمین مالی (Funding Acquisition): جذب حمایت‌های مالی برای پروژه.

نویسنده مسئول وظیفه دارد از دقت توصیف نقش‌ها و توافق تمامی مشارکت‌کنندگان بر سر آن‌ها اطمینان حاصل کند. نشریه درج بیانیه «مشارکت نویسندگان» را در متن مقاله‌ها منتشرشده قویاً توصیه می‌کند.

تغییر در فهرست نویسندگان

نویسندگان باید در زمان ارسال اولیه مقاله، فهرست و ترتیب نام‌ها را نهایی کنند. فصلنامه به‌طور کلی تغییر در ترکیب نویسندگان را پس از ارسال مقاله بررسی نخواهد کرد. هرگونه درخواست برای افزودن، حذف یا تغییر چیدمان نام نویسندگان باید به تأیید سردبیر برسد و در حالت ایده‌آل پیش از پذیرش مقاله صورت گیرد. اما اگر به هر دلیلی نویسندگان، پیش از پذیرش مقاله، مجبور شدند که به/ از فهرست نویسندگان نامی را اضافه/ حذف کنند، رویة درخواست به این شکل است که نویسنده مسئول باید درخواست خود را به همراه دلایل مستدل به سردبیر ارائه دهد (https://zenodo.org/records/17750189/files/Authorship_Change_Request_Form.docx?download=1). این درخواست باید شامل تأییدیه کتبی از تمامی نویسندگان (از جمله افرادی که نامشان اضافه یا حذف می‌شود) مبنی بر موافقت با تغییرات پیشنهادی باشد. سردبیر تنها در شرایط استثنایی تغییرات پس از پذیرش را بررسی خواهد کرد.

  • پیامدها: نشریه ممکن است در حین بررسی درخواست تغییر نویسندگان، فرآیند انتشار را متوقف کند. هرگونه تغییر غیرمجاز می‌تواند منجر به رد مقاله یا در صورت انتشار، بازپس‌گیری آن شود. در صورت تأیید تغییر پس از انتشار، یک اصلاحیه رسمی صادر خواهد شد.
  • اختلافات نویسندگی: در صورت بروز اختلاف میان نویسندگان در طول داوری یا پس از انتشار، نشریه وارد داوری نخواهد شد. از نویسندگان خواسته می‌شود اختلافات را درونی حل کنند؛ در غیر این صورت، نشریه ممکن است مقاله را از چرخه بررسی خارج کرده یا موضوع را با مؤسسات متبوع نویسندگان در میان بگذارد.