فرآیند داوری در نشریه یک گردشکار چندمرحلهای است که با هدف تضمین دقت، شفافیت و اتخاذ تصمیمات تحریریه در زمان مناسب، مطابق با استانداردهای ناشر و «کُپ» (https://publicationethics.org) طراحی شده است. این فرآیند سنگبنای تأیید آثار آکادمیک و ارتقای کیفیت پژوهشهای منتشر شده است.
گام اول: ارزیابی اولیه تحریریه (غربالگری)
به محض ارسال، هر مقاله توسط تیم تحریریه بررسی میشود تا میزان تناسب بنیادی آن برای ارسال به داوران متخصص مشخص گردد.
- معیارهای غربالگری: دبیران مواردی چون کامل بودن مدارک، قالببندی صحیح (طبق راهنمای نویسندگان) و همسو بودن موضوع با اهداف و چشمانداز نشریه را بررسی میکنند.
- بررسی اخلاقی و همانندجویی: اصالت مقاله با استفاده از سامانه همانندجو ایرانداک (irandoc.ac.ir) بررسی میشود. (تذکر مهم: هرچند نشریه از این ابزار استفاده میکند، اما مسئولیت نهایی اصالت اثر، پرهیز از سرقت علمی و پایبندی به استانداردهای اخلاقی تماماً بر عهده نویسندگان است.)
- مدت زمان: این مرحله سریع است و معمولاً حدود ۱۴ روز به طول میانجامد. مقالههایی که ضعیف نگارش شده یا خارج از حوزه نشریه باشند، در همین مرحله رد میشوند.
گام دوم: داوری خارجی (قضاوت تخصصی)
مقالههایی که از غربالگری اولیه عبور کنند، وارد هسته اصلی ارزیابی یعنی داوری تخصصی میشوند.
- انتخاب داوران: سردبیر حداقل دو متخصص مستقل را بر اساس تخصص، شهرت علمی و عدم تضاد منافع انتخاب میکند. دعوتنامهها برای اطمینان از صحت هویت، صرفاً به ایمیلهای دانشگاهی/سازمانی ارسال میشود.
- محرمانگی و هوش مصنوعی: داوری بهصورت دوسو-ناشناس انجام میشود. (ممنوعیت استفاده از هوش مصنوعی: داوران و سردبیران حق ندارند تمام یا بخشی از مقاله را برای ارزیابی در ابزارهای هوش مصنوعی مولد بارگذاری کنند، چرا که این کار ناقض حقوق مالکیت و محرمانگی نویسنده است.)
- وظایف داور: داوران مقاله را از نظر صلاحیت فنی، نوآوری، اعتبار روششناسی و استحکام نتیجهگیری بررسی میکنند. میانگین زمان داوری ۸ هفته است.
گام سوم: تصمیمگیری و بازنگری
سردبیر نظرات داوران را تجمیع کرده و تصمیم نهایی را اتخاذ میکند.
- دستهبندی تصمیمها: (1) پذیرش فوری: مقاله آماده انتشار است. (2) بازنگری جزئی: اصلاحات کوچک (فرمت، حجم متن، ابهامهای جزئی). (3) بازنگری کلی: نیاز به تغییرات اساسی در روششناسی، تحلیل دادهها یا جمعآوری دادههای جدید. و (4) رد مقاله: مقاله استانداردهای لازم برای چاپ در نشریه را ندارد.
- نرخ پذیرش: با توجه به فیلترهای دقیق تحریریه، تنها ۱۲ درصد از مقالههای ارسالی موفق به دریافت پذیرش نهایی میشوند.
- فرآیند پاسخگویی: در صورت نیاز به بازنگری، نویسنده باید همراه با نسخه اصلاحشده، فایلی تحت عنوان «پاسخ به دیدگاه داوران» ارسال کند و به تکتک موارد بهصورت مستدل پاسخ دهد. برای آگاهی از شیوة استاندارد پاسخگویی این مقاله را در پیوند https://doi.org/10.31234/osf.io/kyfus مطالعه کنید.
گام چهارم: پس از پذیرش و انتشار
پس از پذیرش نهایی، مقاله وارد مرحله ویراستاری فنی و صفحهآرایی میشود. فصلنامه یک نشریه دسترسی آزاد است و مقالهها بلافاصله پس از انتشار بهصورت رایگان در دسترس عموم قرار میگیرند. نویسندگان حق دارند نسبت به تصمیم رد مقاله اعتراض رسمی ثبت کنند. معمولاً برای هر مقاله تنها یک بار درخواست تجدیدنظر بررسی میشود. شکایات غیرتحریریه (مانند تأخیرهای غیرمعمول) نیز طبق پروتکلهای «کُپ» (https://publicationethics.org) توسط ناشر پیگیری میشود.
